Lucky Light ::::: Winkelverlichting

Winkelverlichting
Voor de detailhandel is het belangrijk om te voldoen aan de eisen en behoeften van de klant. De inrichting, zoals de sfeer en de indeling, kan daarbij helpen. Een optimale inrichting nodigt de klant uit om de winkel binnen te gaan en uiteindelijk tot aankoop van producten over te gaan.

Verlichting kan hierbij een grote rol spelen. Bij het kiezen van de juiste verlichting is niet alleen het creëren van de juiste ambiance van belang, er moet ook aandacht zijn voor een verantwoord energieverbruik. De energieprestatienormering moet ervoor zorgen dat het energiegebruik zo beperkt mogelijk blijft. Tegenwoordig zijn er tal van mogelijkheden om zonder beperkingen zowel de gewenste verlichtingsresultaten en een energie-efficiënte winkelinrichting te realiseren.

Uitgangspunten winkelverlichting
Keuze verlichtingssystemen
Energiegebruik en wetgeving
Energiegebruik en onderhoud
Keuze armaturen
Algemene verlichting
Verlichtingssterkte

Accentverlichting
Voorkomen verblinding
Aanlichting van vlakken en strijklicht (floodlighting)
Design armaturen
Etalages
Basisverlichting
Accentverlichting

Uitgangspunten winkelverlichting
Om een klant te stimuleren uw winkel te bezoeken zijn er de volgende aandachtspunten:

Aan de buitenkant van de winkel aandacht trekken voor het assortiment, al dan niet toegespitst op bepaalde doelgroepen. Etalages kunnen hierbij een belangrijke functie vervullen.

Een prettige ambiance in de winkel.

Een zodanige inrichting en accentuering van artikelen dat de kijkers ook worden verleid tot kopen.

Geleiding van de klanten door de winkel, bij voorkeur langs alle geboden artikelen, maar wel zodanig dat bepaalde doelgroepen de te volgen route naar de gewenste afdeling direct kunnen overzien.

Een zodanige flexibiliteit dat gemakkelijk kan worden aangepast aan nieuwe trends en strategieën.

Attractieve voorzieningen in de winkel voor een zo lang mogelijk verblijf.
Naast de inrichting van het interieur en de plaatsing van de artikelen is het met name de verlichting die hierbij een belangrijke rol speelt.

Met betrekking tot de keuze van de verlichting kan onderscheid worden gemaakt tussen:

buitengebied of passage

entree

etalages

winkel
verkoop/presentatie: rekken/stellingen/displays/vitrines
verkeerszones
kassagebied

(eventueel) restaurant

overige ruimten
magazijn
toilet-/doucheruimte
kantoorruimte
personeelsruimte/kantine
keuken
technische ruimte

Voor wat betreft de soort verlichting kan worden onderscheiden:

algemene (basis)verlichting

plaatselijke (aanvullende) verlichting (wanden/accenten)

display-verlichting

vitrineverlichting

decoratieve verlichting

noodverlichting
[ terug naar boven ]

Keuze verlichtingssystemen voor winkelverlichting
De keuze van de toe te passen verlichtingssystemen wordt (mede) bepaald door onderstaande factoren, die ook een belangrijk onderdeel kunnen vormen van een ontwikkelde winkelformule of gewenste winkelstijl:

doelgroep
jong en/of oud
al dan niet 'merkgevoelig'
klein of groot besteedbaar inkomen

assortiment
food en/of non-food
afmetingen en vorm artikelen (herkenbaarheid)
breed of smal leveringspakket
dagelijkse aankopen of gelegenheids-/impulsaankopen
massa-artikelen of exclusief
eenvoudig of van hoogwaardige kwaliteit

presentatie artikelen
horizontaal en/of verticaal
individueel of massaal
al of niet direct voor de klant bereikbaar

benadering klant
onpersoonlijk of persoonlijk - zonder of met bediening/informatiepunt
plaatselijke bekendheid/(inter)nationale bekendheid op basis van 'corporate identity'

inrichting en routing
overal herkenbaar en eenvormig of regelmatig veranderen (flexibele inrichting)
Op basis van deze factoren dient te worden nagegaan welke eisen dienen te worden gesteld aan de volgende eigenschappen van de toe te passen verlichtingssystemen:

kleur van het licht (kleurtemperatuur)

kleurweergave

uv-straling

energiegebruik

onderhoud

verlichtingssterkte algemene verlichting

helderheden en helderheidsverhoudingen in de ruimte

accentverlichting: lichtinrichting, contrast, modelling (accentfactor) en kleur

decoratieve werking

dynamiek

flexibiliteit (verplaatsingsmogelijkheden armaturen en/of lichtbundels)

(plaatselijke) warmteontwikkeling
[ terug naar boven ]

Energiegebruik en wetgeving
In 1995 is de energieprestatienorm ingevoerd. Voor de bepaling van het energiegebruik van de verlichting wordt voor verkoopruimten uitgegaan van een forfaitaire waarde van 35 W/m2. In de praktijk wordt deze norm vaak overschreden. Dat komt dan vaak door de keuze voor goedkopere halogeenverlichting in plaats van gasontladingslampen bij een verlichtingsplan. Ook worden vaak na oplevering tal van spots toegevoegd via de reeds aanwezige spanningsrails. Gevolg is dat de warmtebelasting dan vaak zo hoog is dat het voor het grootste gedeelte van het jaar nodig is om te koelen. Dit kost relatief veel energie.
In principe is het echter wel degelijk mogelijk om het geïnstalleerde vermogen voor de verlichting in verkoopruimten in ieder geval beperkt te houden tot 25-35 W/m2, dit is mede afhankelijk van de branche, het winkelsegment en de gewenste uitstraling. Door toepassing van energie-efficiënte verlichting is het in veel gevallen haalbaar om dit tot zo'n 25 W/m2 te beperken.
[ terug naar boven ]

Energiegebruik en onderhoud
Verlichting is niet alleen bepalend voor het energiegebruik, maar ook voor de warmtebelasting. Deze is, zeker indien ook apparatuur in bedrijf is, zodanig hoog dat gedurende een groot deel van het jaar koeling van de winkel gewenst of noodzakelijk is. Aangezien hiervoor relatief veel energie nodig is (drie keer zo veel als voor verwarming), dient koeling dus zoveel mogelijk te worden beperkt. Het is daarom belangrijk om zoveel mogelijk gebruik te maken van energie-efficiënte lichtbronnen. Dit kunnen buisvormige en compacte fluorescentielampen zijn voor algemene en plaatselijke verlichting van grotere vlakken en hogedruk gasontladingslampen, zoals metaalhalogenidelampen voor accentverlichting. Bij beide typen lichtbronnen geldt dat als er elektronische voorschakelapparaten worden toegepast, het energiegebruik nog zo'n 20% lager is. Bovendien wordt hierdoor de levensduur 1,5x langer, waardoor het onderhoud kan worden beperkt.
Voor een aantal toepassingen biedt ook de nieuwe generatie dunne buisvormige T5-fluorescentielampen met een doorsnede van 16mm, in plaats van 26mm, goede mogelijkheden. Ze zijn ook in diverse ronde uitvoeringen verkrijgbaar.

De huidige metaalhalogenidelampen (met keramisch ontladingsbuisje) houden tijdens hun levensduur nagenoeg dezelfde lichtkleur. Dit in tegenstelling tot hun voorgangers die, zeker als ze niet op tijd worden vervangen, een blauw/groenig licht gaan geven.

Verlichtingsarmaturen voor buisvormige fluorescentielampen en een aantal compacte fluorescentielampen komen in aanmerking voor subsidie als ze zijn voorzien van een goed spiegeloptiek, een elektronisch voorschakelapparaat en indien wordt voldaan aan een aantal voorwaarden. Bij nieuwbouw en bij renovatie is het zinvol om na te gaan of er eveneens andere subsidie- en investeringsregelingen voor energie-efficiënte winkelinrichting van toepassing kunnen zijn, zowel voor de verlichting als voor andere technische installaties.
[ terug naar boven ]

Keuze armaturen
Voor alle genoemde lamptypen zijn talloze armaturen ontwikkeld, zowel voor een basisverlichting - al dan niet decoratief, als voor warme uitstraling en voor accentverlichting.
Het gewenste doel van de verlichting wordt naast de gekozen eigenschappen van de lampen in belangrijke mate bepaald door de toe te passen armaturen. Deze dienen hier optimaal op afgestemd te worden, waarbij voldoende rekening gehouden moet worden met onderhoud en energiegebruik.

Op de uiteindelijke keuze van armaturen kunnen met name de volgende factoren van groot belang zijn:

de gewenste wijze van verlichten: algemene verlichting, aanvullende (plaatselijke) verlichting, accentverlichting, decoratieve verlichting;

de aard van de ruimte of plaats in de ruimte: entreegebied en verkeerszones, verkoopruimte, schappen, vitrines en kasten, displays, kleedruimten, passpiegels, kassa's, informatie-, kijk-, luister- en uitprobeerplekken

gewenste plaatsingsmogelijkheden en flexibiliteit

gewenste vormgeving

gewenste gebruiksmogelijkheden: schakelmogelijkheden, speciale effecten
[ terug naar boven ]

Algemene verlichting
Over het algemeen hebben de meeste winkels een zekere basisverlichting nodig in de vorm van een algemene verlichting. Hiermee wordt voorzien in een verlichting voor een hele ruimte die deze in meer of mindere mate gelijkmatig verlicht. De keuze van de armaturen om dit te realiseren wordt in belangrijke mate mede bepaald door het gewenste verlichtingsniveau en dit is weer afhankelijk van assortiment en gewenste winkelstijl en doelgroep.

De algemene verlichting dient in verband met de warmte-ontwikkeling, het energiegebruik en de levensduur, bij voorkeur te worden gerealiseerd door middel van armaturen voorzien van (compacte) fluorescentielampen en/of metaalhalogenidelampen. Indien lichtregeling mogelijk moet zijn, bijvoorbeeld bij combinatie met daglicht, komen voorlopig alleen (compacte) fluorescentielampen in aanmerking.
De algemene verlichting kan meestal het beste worden gerealiseerd met behulp van bij voorkeur vierkante of ronde in- of opbouwarmaturen waarmee de meest flexibele indelings- en herindelingsmogelijkheden zijn te realiseren. Een en ander is wel mede afhankelijk van de uitvoering van het plafond.

Indirecte algemene verlichting kan worden gerealiseerd door middel van armaturen die plafond en/of wanden zodanig aanlichten, dat een diffuse, gelijkmatige verlichting wordt verkregen. Hierbij zijn de lampen niet direct zichtbaar. Een dergelijke verlichting kan worden bereikt met armaturen aan pendels en in koven en door asymmetrische in- of opbouwarmaturen (wall-washers). Over het algemeen kunnen hiervoor buisvormige fluorescentielampen worden gebruikt waarmee een gelijkmatige, diffuse verlichting van de ruimte kan worden verkregen.
Meer plaatselijke indirecte verlichting, met name in koven en in inkassingen, kunnen ook (mede) een bepalend element vormen in de interieurarchitectuur.
[ terug naar boven ]

Verlichtingssterkte
De verlichtingssterkte van de algemene verlichting in een winkel is van veel factoren afhankelijk.
Volgens NEN-EN 12464-1 dienen de volgende praktijkverlichtingssterkten te worden aangehouden:

verkoopruimten 300 lux

kassagebied en inpaktafels 500 lux

Voor winkels met een ruime keuze aan (massa)artikelen wordt meestal een hoger niveau aangehouden tot 800 lux of soms zelfs meer. In winkels met een beperkt, exclusief assortiment wordt een lagere verlichtingssterkte aangehouden om de accentuering van de artikelen te bevorderen en voor een aangename sfeer.
[ terug naar boven ]

Accentverlichting
Met aanvullend, gericht licht door middel van spots kunnen de details en de textuur van bepaalde materialen benadrukt worden. De mate van gewenste accentuering wordt bepaald door de verhouding van de luminantie van het aangelichte voorwerp ten opzichte van de achtergrond en de richting van het licht die de schaduwvorming van en op het voorwerp bepaalt, ook wel aangeduid als 'modelling'.
Om een sterke accentuering mogelijk te maken moet alleen het object en niet de omgeving met de hiervoor bedoelde spots worden verlicht. Dit is verder mogelijk door een zo laag mogelijk omgevingsniveau en door lage reflectiewaarden voor materialen die in de omgeving van het object worden gebruikt.
Om voorwerpen te accentueren komen diverse verlichtingssystemen met een keur van armaturen in aanmerking. Van oudsher veel toegepast zijn spanningsrails, waarop via een adapter spots kunnen worden aangebracht. De flexibiliteit met betrekking tot het plaatsen van voorwerpen wordt bepaald door de verdeling van de spanningsrails over het plafond en voor een deel ook door de keuze van de spots. Spots zijn er voor tal van typen lampen en uitvoeringen.

Indien spanningsrails niet wenselijk zijn, maar het wel mogelijk moet zijn om spots afwisselend op verschillende plaatsen aan te kunnen brengen, kan ook gebruik worden gemaakt van adapter(aansluit)punten, die geschikt zijn voor in- of voor opbouw. De aansluitpunten kunnen in of op plafonds en wanden worden aangebracht.
De meeste spots die geschikt zijn voor bevestiging aan spanningsrails of aan individuele aansluitpunten, zijn veelal ook verkrijgbaar in een uitvoering voor permanente aansluiting door middel van een plafondplaat.
[ terug naar boven ]

Voorkomen verblinding
Ter voorkoming van indirect verblinding moet vooral rekening worden gehouden met vitrines, met bijvoorbeeld tekeningen, aquarellen, pastels of etsen achter glas, met schilderijen met een glanzend vernis met beschermende maatregelen in de vorm van een plaat van glas of heldere kunststof, die in toenemende mate voor met name waardevolle schilderijen wordt aangebracht.
[ terug naar boven ]

Aanlichting van vlakken en strijklicht (floodlighting)
Voor het aanlichten van vlakken kan gebruik worden gemaakt van speciaal voor dit doel ontworpen wallwashers. Deze kunnen op een vaste plaats in, op of aan het plafond zijn aangebracht, of voor flexibelere mogelijkheden aan spanningsrails of adapter(aansluit)punten.
Hoe dichter wallwashers bij het aan te lichten vlak worden geplaatst, des te beter wordt de textuur en structuur van met name relatief vlakke voorwerpen zichtbaar door het strijklicht.
[ terug naar boven ]

Design armaturen
De sfeer in een winkel en eventuele accentuering van artikelen wordt voornamelijk bepaald door de toegepaste lampen en/of de uitstraling van het licht door de armaturen waarin deze zijn opgenomen. Ook kan de uitstraling van het licht al dan niet in combinatie met kleurenfilters, voor een bepaald decoratief zorgen.
Ook de vormgeving van de toegepaste armaturen is van belang om een winkelruimte een extra exclusief karakter te geven. Vooral van armaturen die direct in het zicht zijn is het design een bepalend element in het interieur en vaak zelfs een onlosmakelijk onderdeel ervan. Als er onvoldoende zorg wordt besteed aan de vormgeving dan kan dit hierop een negatief effect hebben.
Zo zal het voor klanten ongeloofwaardig overkomen als er goedkope en als massaproduct ogende armaturen zijn toegepast in een ruimte met een exclusief interieur waarin artikelen van hoogwaardige kwaliteit en met een bijzondere vormgeving staan opgesteld.
Het design van de armaturen kan zowel op de beoogde uitstraling van de winkel als op de artikelen in de winkel worden afgestemd. Het blijft uiteraard wel van belang dat niet alleen de vormgeving van de armatuur past, maar deze ook de juiste lichttechnische kwaliteiten heeft om aan de gewenste functionele eisen te kunnen voldoen.
[ terug naar boven ]

Etalages
Etalages kunnen in belangrijke mate bijdragen aan het trekken van aandacht voor het geboden artikelassortiment, al dan niet afgestemd op bepaalde doelgroepen.
De mogelijkheid die een aantrekkelijke etalage biedt om mensen naar binnen te lokken en binnen te houden wordt nu steeds meer ontdekt.
Kunstverlichting kan hieraan een belangrijke bijdrage leveren en zelfs bepalend zijn voor de gewenste uitstraling van de winkel. Ook krijgt de etalage steeds meer een competitiefunctie, waarmee het de bedoeling heeft om de winkel te onderscheiden van concurrenten.
Bij het ontwerp van de etalageverlichting is het zaak om zowel de daglichtsituatie in beschouwing te nemen, als de avondsituatie en voor zover gewenst ook de bijzondere avondsituaties zoals bij bepaalde feestdagen/-perioden.

Overdag is het niet alleen moeilijker om bepaalde accenten te kunnen leggen, maar er moet dan ook rekening te worden gehouden met spiegeling van zon en/of hemel in de ramen.
Hierdoor is het noodzakelijk om in de etalage van een hogere helderheid uit te gaan dan die van de omgeving. Dit kan ook noodzakelijk zijn in winkelpassages waar winkels en/of etalages dicht tegenover elkaar liggen.

Beperking van het verlichtingsniveau in etalages is mogelijk door:

bouwkundige voorzieningen, zoals een afscherming boven de ramen en het schuin plaatsen van beglazing in elk geval zodanig dat er geen directe zoninstraling mogelijk is

te kiezen voor een zo licht mogelijke achtergrond of achterwand en etalagevloer

Zodra het buiten donker wordt biedt de etalage veel meer mogelijkheden om de aandacht te trekken door middel van een theatrale of zelfs spectaculaire verlichting, al dan niet met wisselende effecten.

Basisverlichting
Met name overdag is in het algemeen een basisverlichting met een relatief hoog verlichtingsniveau noodzakelijk. 's Avonds kan dit tot een veel lagere waarde terug worden gebracht door uitschakeling van een gedeelte van de verlichting of door de verlichting te dimmen.
Om het energiegebruik zo laag mogelijk te houden en de warmteontwikkeling in de etalage zoveel als mogelijk te beperken, is het aan te bevelen om hiervoor lichtbronnen met een zo hoog mogelijke efficiëntie toe te passen, zoals (compacte) fluorescentielampen en metaalhalogenidelampen.
[ terug naar boven ]

Accentverlichting
Voor het extra uitlichten van artikelen, paspoppen en andere objecten die de aankleding van de etalage een extra dimensie geven is aanvullende accentverlichting nodig.
'Hoofdlicht' of 'key-licht', wat vooral voor de accentuering van grotere objecten nodig is voor de accentuering van grotere objecten, is over het algemeen het gemakkelijkst te realiseren door middel van spots in of aan het plafond van de etalage. Om deze spots zo flexibel mogelijk in te kunnen richten, verdienen spots de voorkeur die via een adapter op spanningsrail aangesloten kunnen worden.
[ terug naar boven ]